zist_1

Hi

            

بیماری ویروسی

ویروس‌ها موجودات بسیار کوچکی هستند که ساختار سلولی ندارند، به همین دلیل برای تولیدمثل باید وارد سلول زنده شوند و با استفاده از مواد موجود در سلول میزبان تولیدمثل کنند.

ویروس در بیرون از بدن هیچ گونه فعالیت زیستی ندارد.

از تحقیق در ادامه مطلب دیدن فرمایید.

ادامه نوشته

موجوداتی شگفت انگیز به نام ویروس ها

ويروس موجودي است كه نه رشد مي ‌كند، نه غذا مي‌ خورد و نه تنفّس مي ‌كند. اما مي ‌تواند توليد مثل كرده و شبيه خودش را به وجود آورد. ويروس نه زنده است و نه غير زنده، ويروس‌ ها فقط به اين دليل كه مي ‌توانند توليد مثل كنند، به جانداران شبيه‌ هستند. اما بايد دانست كه هر ويروس، فقط هنگامي مي ‌تواند توليد مثل كند كه در داخل يك سلّول زنده قرار گرفته باشد. به عبارت ديگر ويروس در بيرون از سلّول هيچ ‌يك از نشانه‌ هاي زنده بودن را ندارد و فقط وقتي كه درون يك سلّول زنده وارد مي ‌شود، از خود نشانه‌ هاي زندگي را بروز مي‌ دهد. در واقع ويروس ‌ها انگل‌ هاي اجباري هستند. ويروس ها به قدري كوچك هستند كه با ميكروسكوپ‌ هاي معمولي ديده نمي ‌شوند و براي ديدن آن‌ ها بايد از ميكروسكوپ ‌هاي بسيار قوي و مخصوص به نام ميكروسكوپ الكتروني استفاده كنيم. در ساختمان هر ويروس معمولاً يك پوسته‌ پروتئيني و يك مولكول بسيار درشت از ماده‌ وراثتي يافت مي‌ شود كه خصوصيات ويروس را به وجود مي ‌آورد. گروهي از ويروس ‌ها مانند ويروس ايدز، ساختمان پيچيده‌ تري دارند. ويروس ‌ها را در هيچ يك از گروه‌ هاي موجودات زنده جاي نمي‌ دهند، زيرا سلّول ندارند. يعني هسته، سيتوپلاسم و ... ندارند. ويروس‌ ها را مرز ميان موجودات زنده و غير زنده به حساب مي ‌آورند. ويروس‌ ها اقسام مختلف دارند و انواع آن‌ ها به همه‌ي جانداران ديگر يعني گياهان، جانوران، قارچ‌ ها و حتي باكتري ‌ها حمله مي‌ كنند و باعث بيماري آن‌ ها مي ‌شوند. بيشتر ويروس ‌ها ضرر دارند و تعداد كمي هم نه فايده دارند و نه ضرر. ولي ويروس ‌هايي كه مفيد باشند، بسيار كم و انگشت ‌شمارند. مبارزه كردن با ويروس‌ ها سخت ‌تر از مبارزه كردن با باكتري‌ ها است. در آزمايشگاه، ويروس را در تخم‌ مرغ كه يك سلّول زنده‌ است، رشد مي ‌دهند.

---

ويروس ‌هاي جانوري و گياهي

الف- ويروس هاي جانوري: ويروس‌ هايي هستند که در جانوران توليد بيماري مي‌کنند و در بيشتر موارد بر روي باکتري ها و گياهان بي اثر هستند.
ب- ويروس هاي گياهي: ويروس ‌هايي هستند که در گياهان توليد بيماري مي ‌کنند.

---

شكل ويروس ‌ها

ويروس‌ ها به شكل‌ هاي مختلفي مانند ميله‌ اي، كروي، مكعّبي، آجر مانند، چند وجهي و ... ديده مي ‌شوند.

---

ويژگي هاي عمومي ويروس ‌ها

همه‌ ويروس ‌ها چند ويژگي مشترك دارند كه آن ‌ها را از موجودات زنده‌ ديگر جدا مي ‌كند. اين ويژگي ‌ها عبارتند از:
ـ ويروس ها سلّول ندارند؛ پيكر هر ويروس از يك پوشش پروتئيني و يك ماده‌‌ي وراثتي به نام«اسيد نوكلئيك» درست شده است. در هنگام حمله‌ ويروس به سلّول ‌ها، تنها ماده‌ وراثتي ويروس، وارد سلّول مي‌ شود.
ـ همه‌ي ويروس ‌ها براي توليد مثل حتماً بايد وارد يك سلّول زنده شوند.
ـ ويروس ‌ها ميزبان اختصاصي دارند؛ يعني هر نوع ويروس فقط به يك نوع سلّول زنده حمله مي ‌كند، مثلاً ويروسي كه در سلّول‌ هاي گياهان قادر به توليد مثل است، بر سلّول‌ هاي جانوران اثري ندارد.
ـ ويروس ‌ها به اندازه ‌اي كوچك هستند كه با ميكروسكوپ‌ هاي نوري ديده نمي ‌شوند و براي مشاهده‌ آن ‌ها بايد از ميكروسكوپ‌ هاي الكتروني استفاده كرد.

---

نحوه توليد مثل ويروس

ويروس براي توليد مثل حتماً بايد به درون سلّول موجود زنده‌اي راه پيدا كند. ويروس بعد از چسبيدن به ديواره‌ سلّول، ماده‌ وراثتي خود را به درون سلّول وارد مي ‌كند. هنگامي كه ويروس به درون سلّول راه پيدا كرد، سلّول را مجبور مي ‌كند فعّاليت‌ هاي خودش را تعطيل كرده و به كارخانه‌ توليد ويروس تبدیل شود. در نتيجه سلّول ‌هاي آلوده به ويروس، قادر نخواهند بود به زندگي عادي خود ادامه دهند.

---

از ويروس ‌ها چه استفاده ‌هايي مي ‌كنيم؟

با آن كه بيشتر ويروس ‌ها بيماري ‌زا هستند، اما زيست ‌شناسان از آن‌ ها در موارد زير استفاده مي‌ كنند:
ـ كنترل تعداد حشرات مضر از راه بيمار كردن آن‌ ها توسط ويروس ‌ها.
ـ تحقيق درباره‌ ماده‌ وراثتي سلّول ‌ها و كارهاي آن در سلّول.
ـ كنترل بيماري ‌هاي ويروسي از راه تهيه‌ واكسن از بعضي از ويروس ‌ها. بعضي از ويروس ‌ها ممكن است مدّتي درون سلّول ‌هاي زنده، غيرفعال بمانند، اما ناگهان پس از مساعد شدن شرايط، فعال شوند و سلّول را از بين ببرند. ويروس تبخال از اين نوع است. بعضي از بيماري ‌هايي كه به وسیله ويروس ‌ها ايجاد مي ‌شوند عبارتند از: ايدز گلبول ‌هاي سفيد خون- سرماخوردگي، بيني و حلق- زگيل، پوست- تبخال، پوست- آبله ‌مرغان، پوست- سرخك، پوست- آنفلوانزا، شش ‌ها- ذات ‌الرّيه، شش‌ ها- هپاتيت (يرقان ويروسي)، كبد(جگر)- اوريون، غده‌ هاي بزاقي- فلج اطفال، سلّول‌ هاي عصبي مغز و نخاع.

---

دفاع بدن در برابر ويروس‌ ها

هنگامي كه ويروسي به سلّول بدن حمله مي‌ كند، سلّول‌ هايي كه مورد حمله‌ ويروس‌ قرار مي ‌گيرند، ماده ‌اي پروتئيني به نام«اينتِرفِرون» توليد مي‌ كنند. بعد از پاره شدن سلّول‌ و آزاد شدن ويروس‌ ها، اينترفرون به سلّول‌ هاي سالم كه هنوز ويروس به آن‌ ها حمله نكرده است، مي ‌چسبد و آن سلّول‌ ها را نسبت به ويروس ‌ها، مقاوم مي ‌كند.

موجوداتی ش

ميكروبها - جانداران بيماريزا

بيماري زايي ميكروب ها:
‌میكروب ها برای یافتن محیط مناسب خود ممكن است وارد بدن انسان، جانوران ، گیاهان و یا میكروب های دیگر شوند. در این حال میكروب، انگلی و جانداری كه وارد آن شده میزبان است. حضور میكروب در بدن میزبان، استفاده از مواد بدن میزبان برای رشد خود و نیز تولید موادی كه برای سلول های میزبان سمی است، از راههای آسیب رساندن میكروب هاست.
در هر بیماری میكروبی سخت، سه مرحله ی جداگانه تشخیص داده می شود. اول مرحله جای گیری است كه طی آن میكروب وارد بدن می شود و خود را به جای مناسب رشد می رساند.این مرحله ممكن است كوتاه یا دراز باشد. دوم مرحله حاد است كه شخص بیمارمی شود و همه ی نشانه های بیماری ظاهر می شوند. در این مرحله،مبارزه بدن و میكروب به اوج خود می رسد. اگر بدن در این مبارزه موفق شود، مرحله سوم پیش می آید كه نقاهت نام دارد. در این مرحله بدن رفته رفته توانایی خود را باز می یابد.
بعضی از بیماریهای میكروبی مرحله ی حاد ندارند. در این گونه بیماریها، پس از آنكه علامت های بیماری ظاهر شد، مبارزه میكروب و بدن به كندی صورت می گیرد و این مبارزه مدت ها به طول می انجامد. در طی این مدت نه بدن می تواند میكروب ها را از بین ببرد و نه میكروب، بیماری را از پای در می آورد. این گونه بیماری ها را مرض می گویند. سل غالباً بیماری مزمن است. ماهها و حتی سالها می گذرد تا بدن با میكروب بتوانند در این مبارزه پیروز شوند.

ادامه نوشته

هشدار‌ درباره بحران کمبود آب شیرین

 

 

- تا نیمه این قرن در بدترین حالت 7 میلیارد نفر در 60 کشور و در بهترین حالت 2 میلیارد نفر در 48 کشور جهان با کمبود آب مواجه خواهند شد.

همچنین این بحران با عواملی چون رشد جمعیت و اتخاذ سیاست‌ها مرتبط خواهد بود. از سوی دیگر20 درصد از افزایش میزان کمبود آب به گونه‌ای تخمینی از تغییرات آب و هوا نشأت گرفته است. گرچه مناطق مرطوب احتمالا باران بیشتری خواهند داشت اما انتظار می‌رود میزان باران در مناطق خشک و حتی در برخی مناطق حاره‌ای و نیمه‌حاره‌ای کاهش یافته و بیشتر به گونه‌ای نامنظم ببارد. با این روند کیفیت آب نیز با افزایش سطوح آلودگی و دمای آب بدتر خواهد شد.

بر اساس گزارش اخیر سازمان توسعه جهانی آب با عنوان «آب برای مردم، آب برای زندگی» که از سوی سازمان ملل منتشر شده است، از آنجا که با ناکار‌آمدی در سطح مدیریتی روبه‌رو هستیم، بحران جهانی آب در سال‌های پیش‌رو به سطح بی‌سابقه‌ای خواهد رسید.

این کمبود رو به افزایش سرانه آب، در بسیاری از قسمت‌های جهان در حال توسعه روی می‌دهد چرا که به‌دلیل رشد جمعیت، آلودگی و تغییرات آب و هوایی منابع آب به گونه‌ای مستمر در حال کاهش است.این گزارش، جامع‌ترین و روز‌آمد‌‌ترین بررسی اجمالی است که از وضعیت منابع آب صورت گرفته است. گزارش مذکور که در آستانه سومین اجلاس جهانی آب «کیوتو ، ژاپن» ارائه شده مهم‌ترین پژوهشی است که در اختیار این اجلاس قرار گرفته؛ اجلاسی که به وسیله یونسکو و اداره امور اقتصادی و اجتماعی سازمان ملل متحد سرپرستی می‌شود.

برای تدارک این گزارش تمامی کارگزاری‌ها و کمیسیون‌هایی از ملل متحد که با مسائل آب سر و کار دارند، دخیل بوده و برای نخستین بار اهدافی مشترک در زمینه آب و میزان پیشرفت در حوزه‌هایی مانند بهداشت، غذا، زیست بوم، شهرها، صنعت، انرژی، مدیریت بحران، ارزیابی اقتصادی، اشتراک منابع و حکومت‌ها مورد بررسی قرار گرفته است. 23 همتای سازمان ملل اعضای برنامه جهانی ارزیابی آب را تشکیل می‌دهند که دبیرخانه آن در یونسکو قرار دارد.

آقای کوی چِیرو ماتسورا، مدیرکل یونسکو، در زمینه بحران آب در جهان می‌‌گوید: بحران آب چیزی است که در راس تمامی بحران‌های اجتماعی و طبیعی قرار گرفته که ابنای بشر برای بقای خود و کره زمین با آن مواجه هستند.

براساس این گزارش، بر خلاف مذاکرات پیوسته انجام شده درباره بحران آب، اوضاع رو به وخامت گذاشته و هر روزه حدود 2 میلیون تن مواد زاید در رودخانه‌ها، دریاچه‌ها و نهرها تخلیه می‌شود. این در حالی است که یک لیتر فاضلاب، حدود 8 لیتر آب شیرین را آلوده می‌کند. همچنین براساس محاسباتی که در این گزارش آمده، حدود12 هزار کیلو متر مکعب آب آلوده در سراسر جهان وجود دارد که از همه آب موجود در بستر 10 رودخانه بزرگ دنیا‌ بیشتر است.

بنابراین چنانچه روند آلودگی با رشد جمعیت هماهنگ باشد، دنیا تا سال 2050 حدود 18هزار کیلو‌متر مکعب از آب شیرین خود را از دست می‌دهد که این میزان تقریبا 9 بار بیش از رقمی است که اکنون در کشورهای جهان، هر ساله صرف آبیاری شده و بیشترین میزان مصرف منابع آب محسوب می‌شود. در حال حاضر میزان آب مصرفی در بخش آبیاری 70 درصد آب‌های استحصالی در سراسر جهان را در بر می‌گیرد.

فرسایش خاک

---

---

 

متن در ادامه مطلب

"به نقل از khakzad.com"

ادامه نوشته

افزایش جمعیت، بحرانی که کمتر به آن توجه می شود

در حوزه ی مطالعات آماری جمعیت، یکی از پدیده هایی که مورد توجه جامعه شناسان و کارشناسان آمار است، رشد خارج از آهنگ رشد جمعیت معمول جوامع است.

به عقیده برخی از صاحبنظران، جامعه ایده آل جامعه ای است که روند رشد جمعیت در آن به صفر نزدیک شود، یعنی در هر روز میزان زاد و ولد با مرگ میر برابر باشد. البته جمعی از صاحب نظران مسائل جمعیتی به موضوع رشد جمعیت دیدی اقتضایی دارند، یعنی بر اساس شرایط موجود و پیش بینی های به عمل آمده نسبت به شرایط آینده کشور و با نگاه به مسائل اقتصادی، سیاسی، اجتماعی، آموزشی، فرهنگی و .. . نسبت به افزایش یا کاهش نرخ رشد جمعیت در جوامع اعمال نظر می نمایند.

 

از ادامه ی موضوع در ادامه مطلب دیدن فرمایید.

 

ادامه نوشته

بحران های ناشی از افزایش جمعیت

تحلیل روند بیکاری در ایران و پیش بینی آینده بیکاری کشور توسط محققان و ‏پژوهشگران نشان می دهد که نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت ایران ( معادل ۴۹ میلیون نفر ) در سن فعالیت ( ۱۵ تا ۶۴ سالگی ) هستند

حدود ۱۶ درصد جمعیت ایران در سال زیر ‏‏10 سال و ۸۴ درصد جمعیت بالای ۱۰ سال خواهند هستند ، بنابراین جمعیت در سن فعالیت کشور در ‏سال ۸۵ معادل ۸/۳۷ درصد کل جمعیت و تقریباً برابر با ۲۶ میلیون و ۴۶۰ هزار نفر برآورد ‏می شود

اختلاف جمعیت فعال در سال های ۷۵ و ۸۵ برابر با ۱۰ میلیون ‏و ۴۳۳ هزار و ۱۱۳ نفر و بیانگر نیاز جامعه از سال ۷۵ به مشاغل جدید برای پاسخگویی ‏به خواسته بیکاران باقیمانده از سال های قبل از ۷۵ است

حدود ۱۲ میلیون فرصت شغلی جدید در طول ده سال از سال ۷۵ ‏تا ۸۵ برای رسیدن به نقطه صفر بیکاری موردنیاز کشور بوده است

در فاصله سال های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ به طور متوسط در هر سال باید یک ‏میلیون و ۲۰۰ هزار فرصت شغلی ایجاد می شد و با توجه به تعداد بیکاران در سال ۸۲ که ‏تقریباً معادل ۲ میلیون و ۳۶۹ هزار نفر بوده است از سال ۸۲ تا ۸۵ باید حدود ۶ ‏میلیون فرصت شغلی ایجاد شود تا نرخ بیکاری به صفر برسد

بحران های ناشی از افزایش جمعیت

تحلیل روند بیکاری در ایران و پیش بینی آینده بیکاری کشور توسط محققان و ‏پژوهشگران نشان می دهد که نزدیک به ۷۰ درصد جمعیت ایران ( معادل ۴۹ میلیون نفر ) در سن فعالیت ( ۱۵ تا ۶۴ سالگی ) هستند

حدود ۱۶ درصد جمعیت ایران در سال زیر ‏‏10 سال و ۸۴ درصد جمعیت بالای ۱۰ سال خواهند هستند ، بنابراین جمعیت در سن فعالیت کشور در ‏سال ۸۵ معادل ۸/۳۷ درصد کل جمعیت و تقریباً برابر با ۲۶ میلیون و ۴۶۰ هزار نفر برآورد ‏می شود

اختلاف جمعیت فعال در سال های ۷۵ و ۸۵ برابر با ۱۰ میلیون ‏و ۴۳۳ هزار و ۱۱۳ نفر و بیانگر نیاز جامعه از سال ۷۵ به مشاغل جدید برای پاسخگویی ‏به خواسته بیکاران باقیمانده از سال های قبل از ۷۵ است

حدود ۱۲ میلیون فرصت شغلی جدید در طول ده سال از سال ۷۵ ‏تا ۸۵ برای رسیدن به نقطه صفر بیکاری موردنیاز کشور بوده است

در فاصله سال های ۱۳۷۵ تا ۱۳۸۵ به طور متوسط در هر سال باید یک ‏میلیون و ۲۰۰ هزار فرصت شغلی ایجاد می شد و با توجه به تعداد بیکاران در سال ۸۲ که ‏تقریباً معادل ۲ میلیون و ۳۶۹ هزار نفر بوده است از سال ۸۲ تا ۸۵ باید حدود ۶ ‏میلیون فرصت شغلی ایجاد شود تا نرخ بیکاری به صفر برسد

‏به دلیل سطح بالای باروری جمعیت در سال های ۶۰ تا ۶۵، در سال های ۷۵ به بعد با موج تازه ‏وارد جمعیت در سن فعالیت مواجهیم ‏‏‏

نرخ بیکاری مردان را در سال ۸۲ حدود ۳/۹ درصد و زنان را ۲/۲۱ درصد است افزایش این نرخ در سال های آتی، به شدت نگران کننده است، اما آنچه از ‏اهمیت بیشتری برخوردار است، کیفیت کار شاغلان است و این که شاغلان با چه کیفیت و با چه ‏میزان درآمدی به کار اشتغال دارند و آنچه که نامش را اشتغال گذاشته ایم در ادارات، ‏خیابان ها، مزارع و حتی در مراکز آموزشی، واقعاً <اشتغال> است یا <مشغولیت>؟

تعداد افراد زیر خطر فقر در ایران ۸/۱۱ ‏میلیون نفر است که به طور متوسط با ۵/۱ دلار برابر ۱۲۰۰ تومان در روز زندگی می کنند

در ایران ۲۰ درصد ثروتمندترین مردم، حدود ۸ ‏برابر ۲۰ درصد فقیرترین، مردم، دارای درآمدند بنابراین آشکارا ۴۰ درصد جمعیت جامعه ‏با این اختلاف فاحش روبه روست، زیر خط فقر نسبی هستند بخش ‏اعظمی از حقوق بگیران دولت، زیر فقر نسبی قرار دارند‏
از سال ۷۶ تا ۸۲ میانگین ‏نرخ بیکاری ۴/۱۳ درصد جمعیت فعال بود و براین اساس در جمعیت ۷۰ میلیونی سال ‏‏85 تعداد ۳ میلیون و ۵۴۶ هزار بیکار خواهیم داشت که وجود این عده بیکار احتمالی در ‏سال ۸۵ منوط به ایجاد حدود ۵/۲ میلیون فرصت جدید شغلی طی سال های ۸۲ تا ۸۵ است و در ‏غیر این صورت، تعداد بیکاران افزایش بیشتری خواهد یافت
حتی با فرض ایجاد سالانه ۶۰۰ هزار فرصت جدید شغلی، در سال ۸۵ ‏حدد ۲۵/۴ میلیون بیکار داشتیم

فراوانی نسبی تعداد بیکاران در سنین ۲۰ تا ۲۹ سال را در سال ۸۵ معادل ۲ ‏میلیون و ۶۳۲ هزار نفر است در این میان ۳۱ درصد بیکاران را زنان ‏و ۶۹ درصد را مردان تشکیل خواهند داد، همچنین فراوانی افراد تحصیلکرده بیکار نیز در ‏سال ۸۵ به ۷۰۵ هزار نفر رسید
تعداد بیکاران دیپلم سال ۸۵ برابر با یک میلیون و ۵۸۰ هزار نفر است در سال ۸۵ از مجموع بیکاران ۲ میلیون و ۹۲۰ هزار نفر به مدت یک سال تا بیشتر ‏از بیکاری شان گذشته است که این آمار ترسیم گر بحران بیکاری و نشان دهنده جنبه آسیب رسان ‏آن در سال های آتی است

رشد جمعیت

رشد جمعیت تغییر در جمعیت گونه‌ای از موجودات در بازه‌ای از زمان است. در زیست شناسی، رشد جمعیت برای اشاره به هر موجود زنده شناخته شده‌ای بکار می‌رود، اما در این نوشتار عمدتاْ به رشد جمعیت بشر در جمعیت‌شناسی پرداخته می‌شود. مدل رشد مالتوس و مدل لجستیک نمونه‌هایی از مدل‌های ساده برای رشد جمعیت هستند.

جمعیت انسان از ۱۰ هزار سال قبل از میلاد تا ۲۰۰۰ میلادی.

---

نرخ رشد جمعیت جهان (۲۰۰۰-۱۹۵۰)

جمعیت جهان از ۱۰۰۰۰ سال پیش از میلاد تا ۲۰۰۰ میلادی (بر اساس مقیاس لگاریتمی)

در سطح جهانی، نرخ رشد جمعیت انسان از سال های ۱۹۶۲ و ۱۹۶۳ سالانه به میزان ۲/۲۰% رو به کاهش بوده است و این در حالی است که تخمین نرخ رشد سالانه، برای سال ۲۰۰۹ ،۱/۱% است.  سازمان جهانی سالانه تعداد متولدین، نرخ مرگ و میر و نرخ رشد را به ترتیب ۱/۹۱۵% ،۰/۸۱۲% و ۱/۰۹۲% گزارش می دهد. در صد سال اخیر جمعیت به دلیل پیشرفت های پزشکی و افزایش کلان در قابلیت تولیدی کشاورزی که به مدد "انقلاب سبز"میسر شد، با سرعت زیادی در حال رشد بوده است.

در سال ۱۹۸۹ جمعیت انسانی از ۸۸ میلیون به پایین ترین سطح خود یعنی ۹/۷۳ میلون نفر در سال ۲۰۰۳ رسیده است، پس از افزایش به ۲/۷۵ میلیون در سال ۲۰۰۶، رشد سالانه جمعیت تا سال ۲۰۰۹ که جمعیت به ۶/۷۴ میلیون می رسد، کاهش داشته است.از سال ۲۰۰۹ رشد جمعیت سالانه با شیب ثابت حدود ۴۱ میلیون نفر روبه افزایش بوده است، پیش بینی شده است که این رقم در سال ۲۰۵۰ به ۲/۹ بیلیون نفر می رسد.در دهه های اخیر، برخی مناطقی از جهان کاهش بسیاری در نرخ رشد داشته اند، این در حالی است که نرخ رشد در بسیاری از کشورهای خاورمیانه، جنوب صحرای آفریقا، و همچنین در آسیای جنوبی، جنوب شرقی آسیا و آمریکای لاتین، بالای ۲% باقی مانده است. برخی از کشور ها به ویژه در اروپای شرقی، عمدتا به علت نرخ پایین باروری، و میزان بالای مرگ و میر و مهاجرت، رشد منفی را تجربه می کنند.در آفریقای جنوبی رشد جمعیت به علت آمار بالای مرگ و میر ناشی از ایذر، رو به کند شدن است . تعدادی از کشورهای اروپای غربی نیز ممکن است با رشد جمعیت منفی روبه رو شوند.کاهش جمعیت ژاپن از سال ۲۰۰۵ آغاز شد^.

نمودار لگاریتمی جمعیت تخمینی انسان از سال ۱ میلادی تا ۲۰۳۰ میلادی.

جمعیت

به تعداد افرادی که در یک کشور، استان، شهرستان، بخش، دهستان، شهر و روستا، و به طور خلاصه در یک سکونتگاه و مکان مرزدار زندگی می‌کنند جَمعیَّت گفته می‌شود.

توزیع جمعیت جهان در سال ۱۹۹۴ میلادی

بررسی پراکندگی جانداران در محیط

  دانستن تعداد جانداران یک محیط کاری دشوار است ولی اگر با روشهایی بتوانیم تعداد تقریبی آنها را حدس بزنیم می تواند در شناخت محیط به ما کمک کند. یکی از روشه نمونه برداری است که برای تعیین تراکم گیاهان یک منطقه بکار می رود. در این حالت تراکم گونه ها را با اصطلاحات زیر تعریف می کنیم.

 غالب: گونه ای که بیشترین اثر بر اکوسیستم دارد.

            فراوان: گونه ای که در همه جا حضور دارد. 

           کمیاب: گونه ای که به ندرت یافت می شود.

جوامع و اکوسیستم‌ها

جوامع و اکوسیستم‌ها

جاندارانی را که در یک اکوسیستم زندگی می کنند، می توان در سه گروه تولید کننده، مصرف کننده و تجزیه کننده جای داد . این جانداران، همه با هم بک جامعه را تشکیل می دهند . جامعه ای که در هر اکوسیتم زندگی می‌کند، ویژهٔ همان اکوسیستم است .

---

گونهٔ شاخص و کنام

معمولا در هر اکوسیستم یک یا چند گونهٔ ویژه از جانداران وجود دارد . مشخص‌ترین گونه ای که در هر اکوسیستم یافت می‌شود ، گونهٔ شاخص آن اکوسیستم نام دارد . گونهٔ شاخص اکوسیستم شهر انسان و گونهٔ شاخص یک جنگل کاج، درخت کاج است . در هر اکوسیستم، هر نوع جاندار یا خورده می‌شود یا جانداران دیگر را می خورد .

به عبارت دیگر هر گونه جاندار جایگاه خاصی در هر زنجیرهٔ غذایی دارد. این جایگاه خاص را با در نظر گرفتن زیستگاه آن در بوم‌شناسی کنام می گویند .

محیط طبیعی

---

تغییرات زیستگاه‌ها

شرایط محیطی زیستگاه‌ها همیشه یک نواخت نیست. تغییر فصول باعث تغییر شرایط زیستگاه و در منتیجه فراوانی گونه‌های مختلف می‌شود . به طور مثال در فصل پاییز، برگ درختان جنگل‌های برگ ریز، می ریزد و جوانه‌های درختان خواب زمستانی خود را آغاز می‌کند . فراوانی گیاهان علفی نیز کاهش می یابد و بعضی پرندگان از آن جا به مناطق گرم تر مهاجرت می کنند . بعضی جانوران دیگر در این زمان خواب زمستانی خود را آغاز می کنند و دانه‌های گیاهان تا بهار سال بعد به صورت نهفته باقی می مانند . در بهار پرندگان مهاجر با دیگر باز می گردند، جوانه‌های درختان شروع به رویش می کنند و گیهاهان علفی سر از خاک در می آورند . بهار فصل تولید مثل بسیاری از جانوران است . هوای گرم تر بهار و طول روزهای بلند تر آن باعث چنین تغییراتی می‌شود .

تغییرات شبانه روزی نیز بر زیستگاه اثر می گذارد . معمولاً روزها گرم تر و روشن تر از شب‌ها است . تغییرات روزانه در جمعیت گونه‌ها را می توان در مناطق ساحلی که در معرض جزر و مد قرار دارند، به آسانی مشاهده کرد.

محیط طبیعی

---

جایگزینی و توالی

سرزمینی بی آب و علف را در نظر بگیرید که به علت تغییر آب و هوا محیط آن مرطوب می‌شود و علف‌ها بر سطح این زمین شروع به رشد می کنند . هنگامی که جاندارانی برای اولین بار در محیط جدید استقرار می یابند، می گویند که آم جانداران در محل جدید جایگزین شده اند. مدتی پس از جایگزینی گیاهان علفی در محیط جدید، بوته‌های بلند تر و سپس درختچه‌ها و سر انجام درختان برگ در آن جا جایگزین می شوند.مجموعه ای از تغییرات این چنینی را توالی می گویند.

حلزون

 

 

تحقیق در ادامه مطلب

ادامه نوشته

زیستگاه

 

آخرین زیستگاه‌های باقی‌مانده فیل آفریقایی

زیستگاه یک محیط طبیعی است که یک گونهٔ مشخص حیوان، گیاه یا هر جاندار دیگری در آن زندگی می کند.

---

زیستگاه انسان

زیست‌گاه انسان مکانی است که یک انسان وجود دارد و دارای تعامل است. برای نمونه، یک خانه یک زیست‌گاه انسان است که انسان در آن می‌خورد و می‌خوابد.

سم شناسی (ورود سم به زنجیره های غذایی)

دید کلی

انسان در یک محیط شیمیایی زندگی می‌کند و بسیاری از این مواد شیمیایی را تنفس می‌کند، می‌خورد و از راه پوست جذب می‌کند. برآوردها حاکی از آنند که بیش از 60000 ماده شیمیایی مورد مصرف عموم بوده و گفته می‌شود در حدود 500 ماده شیمیایی جدید در هر سال ، وارد بازار می‌گردد. همراه با پیشرفتهای تکنولوژی آلودگی نیز توسعه یافته است. صنعتی شدن و ایجاد مراکز شهری بزرگ منجر به آلودگی هوا ، آلودگی آب و خاک شده است.

علل اصلی آلودگی مربوط به تولید و مصرف انرژی مواد شیمیایی صنعتی و افزایش فعالیت کشاورزی می‌باشد. در این میان علم سم شناسی ، با بررسی تاثیرات نامطلوب ایجاد شده در انسان در اثر این آلودگیها و مشخص نمودن ایمنی یا خطر ناشی از آنها ، راه را برای فعالیتهای درمانی این آلودگیها باز می‌کند. سم شناسی دارای شاخه‌های مختلفی می‌باشد.

مراجعه به ادامه مطلب

 

ادامه نوشته

زنجیره ی غذایی چیست؟

هر موجود زنده اي به انرژي نياز دارد تا زنده بماند. براي مثال گياهان از خورشيد انر‍ژي مي گيرند. بعضي از جانوران گياهان را مي خورند و بعضي از جانوران، جانوران ديگر را مي خورند. يك زنجيره غذايي، توالي موجوداتي است كه در يك جامعه زيست شناسي (اكوسيستم) موجودات ديگر را مي خورند تا مواد مغذي به دست آورند. يك زنجيره غذايي با منبع انرژي اوليه شروع مي شود كه معمولاً خورشيد يا مجراهاي درياهاي عميق داغ و در حال جوش است. حلقه بعدي در زنجيره، موجود زنده اي است كه غذايش را از منبع انرژي اوليه تأمين مي كند. اين موجودات زنده به عنوان مثال گياهان فتوسنتز كننده اي هستند كه غذايشان را از نور خورشيد مي سازند (با استفاده از فرايندي به نام فتوسنتز) يا باكتري هاي شيموسنتز كننده هستند كه انرژي غذاييشان را از مواد شيميايي، در منافذ آبي-گرمايي مي سازند. اينها آتوتروف ها يا توليد كنندگان اوليه ناميده مي شوند.

متن کامل در ادامه مطلب

ادامه نوشته

چرخه مواد در طبيعت

 

انتقال عناصر و مواد مختلف از محيط به بدن جاندار و خروج دوباره آن از بدن جاندار به محيط که هميشه در حال تکرار است چرخه مواد نام دارد.

 

---

چرخه کربن

ترکيبي که در اين چرخه بين محيط و جاندار مبادله مي شود دي اکسيد کربن مي باشد.

در فرايند فتوسنتز دي اکسيد کربن در گياه تثبيت مي شود و به ترکيبات مختلف کربن دار تبديل  مي شود.  ترکيبات کربن دار در شرايط هوازي (وجود اکسيژن) مي سوزند و به دي اکسيد کربن و آب تيديل مي شود. در شرايط بي هوازي (نبود اکسيژن )و عدم حضور تجزيه کننده ها به زغال سنگ تبديل مي شوند که زغال سنگ پس از سوختن دوباره به دي اکسيد کربن تبديل مي شود.

 

---

چرخه نيتروژن

در اين چرخه  نيتروژن بين محيط و جاندار مبادله مي شود.اين چرخه شامل چند مرحله است:

• نيتروژن به صورت نيترات جذب گياه مي شود  . نيترات يک ترکيب نيتروژن دار محلول در آب است و توسط ريشه گياه جذب مي شود.
• در گياه نيترات براي توليد اسيد آمينه و درنتيجه پروتئين استفاده مي شود.
• جانوران با خوردن گياهان نيتروژن را به صورت پروتئين به بدن خود منتقل مي کنند.
• تجزيه کنندگان پروتئين ها ي بدن جانداران را به آمونياک تبديل مي کنند.
• آمونياک توسطباکتري هاي شوره گذار به نيترات تبديل مي شود.
• نيترات توسط باکتري هاي شوره زدا به آمونياک و حتي به نيتروژن قابل تبديل است.

 

گياهان نمي توانند از نيتروژن هوا استفاده کنند اما بعضي باکتري ها به نام باکتري هاي تثبيت کننده نيتروژن مي توانند نيتروژن موجود در هوارا جذب کنند و پروتئين بسازند. بعضي از اين باکتري ها در ريشه گياهاني از خانواده نخود مثل لوبيا ،شبدر ،يونجه زندگي مي کنند.و نيترات مورد نياز اين گياهان را فراهم ميکنند.

 

---

گازهاي تشکيل دهنده هوا

نيتروژن 79درصد

اکسيژن 20 درصد

دي اکسيد کربن 0.03 درصد

تنفس و سوزاندن مواد در طبيعت دي اکسيد کربن هوا را افزايش مي دهد. چون دي اکسيد کربن گرما را در خود نگه مي دارد بنابراين، افزايش اين ماده در هوا موجب گرم تر شدن هوا مي شود.

سترون (استریل)

سِتَروَن کردن یا استریل کردن (به انگلیسی: sterilization) فرایندی است که میکروارگانیسمها و عوامل انتقال دهنده آنها از جمله قارچ، باکتری٬اسپور باکتری و ویروس را از سطح اجسام از بین می‌برد. فرآینداستریل کردن بسته به جنس تجهیزات نیازمند به استریلیزاسیون شامل روشهای گرمایی‌خشک(فوور)٬ گرمایی‌مرطوب(اتوکلاو)٬ شیمیایی٬ رادیواکتیو(پرتوگاما) و فیلتراسیون می‌شوند.استریل یا سترون به معنی کاملاً عاری از باکتری یا قارچ یا ویروس یا دیگر میکروارگانیسمهای بیماری‌زا و غیربیماری‌زا (در مورد اشیای بی‌جان) است.هدف از استریل کردن جلوگیری از انتقال عفونت است.

تعریف استریلیزاسیون در پزشکی با محیط و مواد غذایی متفاوت است. ضریب سطح اطمینان استریل بودن را نشان می‌دهد. در علم پزشکی SAL.10 ^{− 6} یعنی از ۱۰۰۰۰۰۰ ذره موجود در بسته استریل اگر یک میکروارگانیسم زنده وجود داشته باشد، آن استریل محسوب می‌گردد. در مواد غذایی و محیط این عدد بیشتر است.

برای بازدید از بقیه ی مطلب به ادامه مطلب مراجعه شود.

ادامه نوشته

غنی سازی شیر

مطلب را در ادامه ی مطلب مشاهده کنید.

ادامه نوشته

روشهاي نگهداري مواد غذايي

1- پاستوريزه سازي pasteurization): روشي براي كشتن اغلب ميكروارگانيسمهاي بيماريزا (كاهش تعداد آنها تا حدي كه ايجاد بيماري نكنند) و غير فعال ساختن آنزيمهاي موجود در مواد غذايي بمنظور به تعويق انداختن فساد در مواد غذايي اطلاق ميگردد.
* (ltlt): حرارت دادن مواد غذايي تا 62.8 سانتي گراد به مدت نيم ساعت.
* (htst): حرارت دادن مواد غذايي تا 72.8 سانتي گراد به مدت 15 ثانيه.
* (uht)=(ultra-pasteurized): حرارت دادن مواد غذايي تا 140-150 در جه سانتي گراد به مدت 1 تا 2 ثانيه. در اين روش بيشتر ميكروارگانيسمهاي بيماريزا نابود ميگردند و در صورتي كه مواد غذايي پس از پاستوريزه شدن با اين شيوه بسته بندي مناسبي داشته باشند ميتوان آنها را به مدت 3 ماه بيرون از يخچال نگهداري كرد. (البته تا وقتي كه بسته بندي آنها باز نشده باشد)

---

2- استرليزه سازي و يا سترون سازي(sterlization): در اين روش تا حدودي تمام پاتوژنها (عوامل بيماريزا) موجود در مواد غذايي كشته ميشوند. در اين روش مواد غذايي در دماي 110درجه سانتي گراد به مدت 20 تا 30 دقيقه حرارت داده ميشوند. مواد غذايي استرليزه شده را ميتوان تا 4 ماه بيرون از يخچال نگهداري كرد (البته تا زماني كه بسته بندي آنها باز نشده باشد)

---

بقیه در ادامه مطلب

ادامه نوشته

آماده سازی کمپوست یا آموزش ساخت کمپوست = کود گیاهی

مطلبی جالب برای طرز تهیه کود گیاهی(کمپوست)

در ادامه مطلب

ادامه نوشته

پوسيدگي

 
مواد آلي بدن جانداران ، پس از مرگ به مواد معدني مرده تبديل مي شود.به اين عمل پوسيدگي مي گويند. سه عامل مهم در پوسيدگي نقش دارند:
1 – آنزيم هاي موجود در سلولهاي جاندار
2 – جانوران مردار خوار
3 – ميکروبها، به ويژه باکتري ها و قارچ ها (تجزيه کننده ها)
باکتري و قارچ ها که عامل اصلي پوسيدگي هستند روي ماده بي جان قرار مي گيرند و آنزيم هاي گوارشي از خود ترشح مي کنند. اين آنزيم ها مواد را تجزيه مي کنند. پس ميکروب ها مواد تجزيه شده را جذب مي کنند. بخش هاي نرم تر مانند پوست و ماهيچه سريعتر از بخش هاي سخت مثل استخوان ، پوسيده مي شوند. پوسيدگي با توليد گرما همراه است. بعضي باکتري ها به علت تنفس بي هوازي بوي بدي توليد مي کنند. براي انجام عمل پوسيدگي رطوبت کافي، گرماي کافي و اکسيژن لازم است و جسم مرده نبايد آغشته به مواد شيميايي که موجب مرگ تجزيه کنندگان مي شود مانند الکل، قير و روغن باشد. براي انجام پوسيدگي بايستي بقاياي مرده موجودات را در جايي قرار داده و تمام شرايط لازم براي پوسيدگي را فراهم کنيد. باغبانان چنين کاري را براي تهيه کود انجام مي دهند.

---

اهميت پوسيدگي
پوسيدگي از انباشته شدن بقاياي موجودات زنده جلوگيري مي کند و موجب کامل شدن چرخه عناصر شيميايي مانند کربن، نيتروژن و غيره مي شود. مواد پوسيده شده را مي توان به عنوان کود مورد مصرف قراردارد. از عمل پوسيدگي مي توان در از بين بردن زباله ها و تصفيه فاضلاب ها و توليد کود استفاده کرد.

---

---

---

مراحل پوسيدگي

1)      تکثير ميکروب ها روي بدن جاندار مرده : در اين مرحله باکتري ها پس از توليد مثل به همه بخش هاي جسد نفوذ مي کنند.

2)      ترشح آنزيم ها ي گوارشي توسط ميکروب ها : دراين مرحله آنزيم ها پس از ترشح ، مواد موجود در بدن جاندار را تجزيه مي کنند و آن ها را به صورت محلول در مي آورند تا براي ميکروب ها قابل جذب باشد.

 

·        بخش هاي نرم تر بدن مثل ماهيچه ها سريع تر از بخش هاي سخت مانند اسکلت بدن پوسيده مي شوند.

·        پوسيدگي با توليد گرما همراه است .اين گرما توسط باکتري ها يي که در حال تجزيه بدن هستند توليد مي شود.

·        بوي بدي که در حين تجزيه بدن جاندار توليد مي شود به خاطر گازهاي بدبويي است که توسط باکتري هاي  بي هوازي توليد مي شوند.(باکتري هاي بي هوازي باکتري هايي هستند که بدون اکسيژن تنفس مي کنند.)

---

شرايط لازم براي پوسيدگي

1)      رطوبت کافي : رطوبت براي رشد و تکثير ميکروب ها ضروري است. درموميايي شدن به جسد موجود رطوبت نمي رسد و به همين دليل جسد خشک باقي مي مانند و پوسيده نمي شود.

2)      گرماي کافي : دماي مناسب براي عمل بهتر آنزيم ها و در نتيجه رشدو تکثير ميکروب ضروري است .فراموش نکنيد که ما مواد غذايي را براي محافظت در مقابل ميکروب ها و جلوگيري از رشدو تکثير آن ها در يخچال مي گذاريم.

3)      اکسيژن : در نبود اکسيژن و در نتيجه تنفس بي هوازي اسيد توليد مي شود .اسيدها مانع پوسيدگي ميشوندعلت اينکه جسدي که در تورب (زغال سنگ ناقص) مدفون شده  از پوسيدگي محافظت مي شود به خاطر نبود اکسيژن است.

4)      عدم وجود ترکيبات شيميايي : بعضي ترکيبات شيميايي مثل الکل ، قير روغن و غيره باعث مرگ تجزيه کننده ها شده و مانع پوسيدگي اجساد مي شوند.

 

---

اهميت پوسيدگي

1)      جلوگيري از انباشته شدن بقاياي موجودات زنده

2)      تکميل چرخه عناصر شيميايي مثل کربن و نيتروژن در طبيعت .لازم است بدانيد که چرخه عناصر باعث مي شود که از عناصر در طول حيات بار ها استفاده شود.

3)      توليد کود که براي گياهان بسيار مفيد است.

4)      تصفيه فاضلاب ها

5)      از بين بردن زباله ها : فقط زباله هايي که شامل بقاياي موجودات زنده است قابل تجزيه هستند مثل پوست سيب زميني يا غذاهاي مانده .ولي بعضي زباله ها که شامل مواد مصنوعي است مثل مواد پلاستيکي تجزيه ناپذيرند.

 

---

روش هاي نگهداري غذا

1)      حرارت دادن : دماي بالا ميکروب ها را مي کشد.

2)      انجماد : سرما ميکروب ها را نمي کشد فقط از تکثير آن ها جلوگيري مي کند.

3)      خشک کردن : ميکروب ها را غير فعال ومانع  تکثير آن ها مي شود.

4)      ترکيبات شيميايي : باعث مرگ ميکروب ها مي شود . مثل نمک (شور کردن ) ، سرکه ( ترشي انداختن ) ، مواد موجود در دود(دودي کردن)

5)      پرتودهي : پرتو هايي که انرژي بالايي دارند مثل پرتوگاما باکتري ها را مي کشند ولي مواد سمي آن ها را از بين نمي برد.

دقت کنيدکه خشک کردن و انجماد ميکروب هارا نمي کشند به طوري که در رطوبت کافي و دماي مناسب ميکروب ها دوباره تکثير مي شوند.

 
 

هرم انرژي

هرم انرژي

انرژي نوراني خورشيد توسط گياهان به مواد آلي تبديل مي شود. جانوران ، گياهان را مصرف مي کنند و از اين طريق بخشي از مواد آلي را صرف فعاليتهاي زيستي مي کنند . کاهش تدريجي انرژي از توليد کننده ها به مصرف کننده هاي يک زنجيره غذايي به صورت هرمي نمايش داده مي شود که هم انرژي نام دارد.

---

هرم ماده و هرم تعداد
هرم انرژي هرم ماده نيز به شمارمي رود زيرا موجودات زنده براي به دست آوردن انرژي ماده (غذا) مصرف مي کنند. براي تأمين غذايي يک مصرف کننده که در قله هرم قراردارد وجود تعداد زيادي توليد کننده لازم است. هرمي را که در آن افراد مصرف کننده به تدريج بزرگتر، اما از تعداد آنها کاسته مي شود، هرم تعداد مي نامند.

زنجیره و شبکه غذایی

مقدمه

یک گونه از یک یا چند جمعیت یا جمعیتهای گونه‌ای تشکیل شده است. نمونه‌های چنین جمعیتهای نسبتا پایدار و دارای قلمرو جغرافیایی مشخص عبارتند از: گلهای قاصد یک دشت ، ماهیهای یک آبگیر ، کرمهای خاکی یک قطعه زمین یا مردم یک روستا. چند جمعیت از گونه‌های متفاوت که در محلی گرد آمده‌اند یک اجتماع تشکیل می‌دهند. اجتماع تقریبا همیشه شامل جمعی از گیاهان ، جانوران و موجودات ریز ذره بینی است که باهم وابستگی متقابل دارند. جمعیتها با محیط زیست طبیعی که در آن زندگی می‌کنند اکوسیستم را تشکیل می‌دهند. هر جمعیت همانند قطعه‌ای از جدولهای بریده تصویری ساختار و کنش ویژه‌ای دارد که با ساختار کنش همه جمعیتهای دیگر یک اکوسیستم بهم بسته است.

---

اتوتروفها در زنجیره غذایی

موجودات اتوتروف از چنان بنیاد ساختاری تشکیل شده‌اند که می‌توانند همه دیگر اجزای اکوسیستم را نگه دارند. بجز جمعیتهای کوچکی از باکتریهای شیمیوسنتز کننده که انرژی خود را از ترکیبات ساده غیر آلی می‌گیرند همه اتوتروفها فتوسنتز کننده هستند و از انرژی خورشیدی برای ترکیب کردن هیدروژن ، آب و دی‌اکسید کربن هوا به عنوان ماده غذایی آلی استفاده می‌کنند. از آنجا که این مواد غذایی تمام شکلهای زندگی را در روی زمین حفظ می‌کنند اتوتروفها تولید کننده خوانده می‌شوند.

---

مصرف کنندگان در زنجیره غذایی

وزن کل یا بیوماس تولید کنندگان در یک اکوسیستم مصرف کنندگان هتروتروف را در یک اکوسیستم نگه می‌دارد. آنها که مستقیما از تولید کنندگان تغذیه می‌کنند مصرف کنندگان نخستین یا گیاهخوار نامیده می‌شوند. جمعیتهای دیگر جانوری در ترازهای دوم ، سوم و بالاتر مصرف کنندگی قرار دارند. همه آنها از جانوران دیگر تغذیه می‌کنند و گوشتخوار نامیده می‌شوند.

---

تشکیل زنجیره غذایی

وابستگی غذایی موجودات زنده را بایکدیگر می‌توان به حلقه‌های زنجیر تشبیه کرد که در آن انرژی از حلقه‌ای به حلقه دیگر منتقل می‌شود. به عبارت دیگر هر موجود زنده حلقه‌ای را تشکیل می‌دهد که اگر در ابتدا و در انتهای زنجیره قرار نداشته باشد، انرژی لازم جهت ادامه حیات را از موجود قبلی بدست می‌آورد، در حالی که خود تامین کننده انرژی برای موجود بعدی می‌باشد.

اولین حلقه از این زنجیره را تولید کنندگان (گیاهان سبز و موجودات شیمیوسنتزکننده) حلقه‌های بعدی را مصرف کنندگان (علفخواران و گوشتخواران) و آخرین حلقه را تجزیه کنندگان (عده‌ای از باکتریها و مخمرها و …) تشکیل می‌دهند.

یک مثال

در یک زنجیره غذایی ، وابستگی غذایی موجودات زنده را به شکل زیر نمایش می‌دهند.

..... <--------- A -----------> B ----------> C

موجود زنده A غذای موجود زنده B و موجود زنده B غذای موجود زنده C می‌باشد.

مارمولک <---------- ملخ <----------- گیاه سبز

تجزیه کنندگان <---------- گوشتخواران <----------- علفخواران <---------- گیاه سبز

تشکیل شبکه غذایی

چند زنجیره غذایی که در یک یا چند موجود زنده مشترک هستند و به این ترتیب با یکدیگر ارتباط پیدا می‌کنند تشکیل یک شبکه غذایی را می‌دهند.

در این شکل چند زنجیره غذایی وجود دارد؟

• شاهین <--------- پرنده <--------- شته <--------- گیاه سبز
• حشره گوشتخوار <--------- شته <--------- گیاه سبز
• شاهین <--------- پرنده <--------- لارو حشره <--------- گیاه سبز
• روباه <--------- پرنده <--------- لیسه <--------- گیاه سبز
• روباه <--------- خرگوش <--------- گیاه سبز
• شاهین <--------- خرگوش <--------- گیاه سبز
• حشره گوشتخوار <--------- لارو حشره <--------- گیاه سبز

  ---

پایان کار زنجیره‌های غذایی

تجزیه کنندگان ، پس از مرگ هر موجود زنده‌ای تجزیه کنندگان آنها را تجزیه خواهند کرد. زیرا جسد موجودات زنده منبع سرشاری از (مواد غذایی گوناگون است که تجزیه کنندگان در ضمن عمل تجزیه ، انرژی موجود در آن مواد را آزاد و از آن استفاده می‌کنند. پس زنجیره غذایی کامل چنین است:

• تجزیه کنندگان <-------- گوشتخواران <--------- علف خواران <--------- گیاهان سبز
• تجزیه کنندگان <-------- علفخواران
• تجزیه کنندگان <-------- گیاهان سبز

---

شبکه حیات

ماده و انرژی اساس حیات‌اند، سیر ماده و انرژی در طبیعت آنچنان پیچیده است که مطالعه هر موجود زنده بایستی با توجه به مجموع عوامل زنده و غیر زنده اطراف آن صورت می‌گیرد، این عوامل به نحوی با یکدیگر در ارتباط هستند که تشکیل یک شبکه غذایی عظیم یا شبکه حیات را می‌دهند.

ماده و انرژی از محیط به گیاه سبز و از گیاه به جانور علفخوار و از جانور علفخوار به جانور گوشتخوار سیر می‌کند و به این ترتیب نیاز (موجودات زنده به ماده و انرژی برطرف می‌شود که این مواد محتوی انرژی ترکیبات آلی هستند. این ترکیبات آلی را موجودات فتوسنتز کننده و شیمیوسنتز کننده می‌سازند.

• فتوسنتز: فرآیندی است که طی آن انرژی نور خورشید در گیاهان سبز به انرژی شیمیایی تبدیل می‌شود.
  
  
• شیمیوسنتز: بعضی از باکتریها قادرند با استفاده از انرژی شیمیایی ترکیبات کانی مانند آهن ، سولفور ، ترکیبات نیتروژن‌دار ، مواد آلی بسازند، این عمل شیمیوسنتز نام دارد.

اکوسیستم

مفاهیم کلی

هر موجود زنده به تنهایی یک سیستم یا مجموعه منظم است و در عین حال ممکن است از سیستمهای کوچکتر تشکیل یابد. وقتی موجودات زنده اجتماع و تشکل می‌یابند، روتبط نظام‌مندی بین آنها پدیدار می‌شود و در نهایت وقتی همه موجودات زنده در یک محیط قرار می‌گیرند، یک سیستم بزرگتر را تشکیل می‌دهند که به دلیل وجود روابط قانونمند و هدفدار بین محیط و جانداران ، این مجموعه سیستم اکولوژیک یا اکوسیستم نامیده می‌شود. استقرار پایدار هر اکوسیستم منحصرا به مشارکت همه اجزای اصلی در ساختمان آن بستگی دارد. بدیهی است اگر مثلا عوامل غیر زنده لازم وجود نداشته باشد، پایداری اکوسیستم هم ، غیر ممکن خواهد بود. بر این اساس اکوسیستم از اجزای زیر تشکیل یافته است.

1. مجموعه عوامل غیر زنده.
   
   
2. تولید کننده‌ها یا گیاهان کلروفیل‌دار.
   
   
3. مصرف کننده‌ها شامل دو گروه: گیاهخواران یا مصرف کننده‌های ردیف اول و گوشتخواران یا مصرف کننده‌های ردیف دوم.
   
   
4. تجزیه کننده‌ها.

   ---

انواع اکوسیستم از نظر ناقص یا کامل بودن چرخه مواد

اکوسیستمهای ناقص آنهایی هستند که چرخه ماده در آنها تقریبا بسته است و اکوسیستمهای کامل آنهایی هستند که مبادله ماده بین محیط و موجود زنده کاملا بسته نیست. مثلا در یک دریاچه ، انرژی آفتاب به دلیل جذب مواد و تثبیت انرژی آفتاب از طریق گیاهان ، ذخیره می‌شود و به مصرف ماهیها مصرف می‌رسد. مرغان ماهیخوار این مواد را با صید ماهی دریافت کرده و فضولات مرغان ماهیخوار و اجساد آنها به اکوسیستمهای دیگر وارد می‌شود.

به این ترتیب چرخه ماده ، به صورت کامل بسته در نمی‌آید. در اکوسیستمهای مصنوعی (مصرف کننده و تولید کننده با دخالت انسان استقرار یافته است) نیز به این صورت است. اما اگر همه اکوسیستمهای کره زمین را یک اکوسیستم تلقی کنیم، این مجموعه حالت اکوسیستم کامل دارد. زیرا در این اکوسیستم بزرگ مجموعه موادی که از محیط گرفته می‌شود سرانجام به محیط باز می‌گردد.

---

مکانیسم روند تولید در اکوسیستم

روند توالی یا انباشتن انرژی در اتمهای کربن مستلزم آن است که اتمهای هیدروژن از یک ملکول محتوی هیدروژن جدا گردد و به اتمهای کربن که از تجزیه CO₂ بدست می‌آیِند، اتصال داده شود. گیاهان کلروفیل‌دار برای اخذ هیدروژن ، ملکولهای آب (H₂O) را تجزیه و ضمن تولید مواد آلی ، اکسیژن را آزاد می‌کنند. علاوه بر گیاهان کلروفیل‌دار ، برخی از باکتریها نیز عمل فتوسنتز را انجام می‌دهند. اما منبع هیدروژن برای این باکتریها H₂O نیست، بلکه یک ترکیب دیگر است. برای مثال ، باکتریهای سبز آزاد کننده گوگرد بجای H₂O و H₂S را تجزیه و در نتیجه بجای رها کردن O₂ ، گوگرد یا S را آزاد می‌کنند.

---

مکانیسم روند مصرف در اکوسیستم

اساس روند مصرف مبتنی بر تجزیه یا شکستن ترکیبات آلی حاصل از روند تولید است که به دو صورت انجام می‌شود:

• تنفس هوازی: در این روند ، مواد آلی با طی مسیرهای طولانی در نهایت با اتمهای اکسیژن ترکیب می‌شوند.
• تخمیر یا تنفس غیر هوازی: در جریان این روند ، مواد قندی به صورت کامل شکسته نمی‌شوند، بلکه سهمی از آرایش مواد قندی حفظ می‌شود. به همین دلیل تمام انرژی انباشته در آنها آزاد نمی‌گردد.

  ---

زنجیر غذایی و شبکه غذایی در اکوسیستم

در دانش اکولوژی هر یک از از سطوح انباشتگی مواد آلی یا انرژی را یک پله غذایی یا یک سطح غذایی (trophilevel) می‌نامند و تولید کننده‌ها بالطبع سطح اول و هر یک از ردیفهای مصرف کننده ، یک سطح دیگر تلقی می‌شوند. این زنجیره‌های غذایی مستقل از هم نیستند و بین اکثر زنجیره‌های غذایی حلقه‌های مشترک وجود دارد.

برای مثال در یک اکوسیستم مرتعی ، یک زنجیره غذایی با سه حلقه گیاه ، خرگوش و گرگ استقرار می‌یابند و زنجیر دیگری نیز با سه حلقه گیاه ، گوسفند و گرگ تشکیل می‌شود. حلقه سوم بین دو زنجیر مشترک است. پس گرگ این دو زنجیر را بهم پیوند می‌دهد. مجموعه زنجیره‌های غذایی را که باهم حلقه‌های مشترک دارند در اصطلاح رشته یا شبکه غذایی (tood Web) می‌نامند.

---

هرمهای اکوسیستم

هر چقدر از پله پایین‌تر اکوسیستم به طرف پله‌های بالاتر پیش رویم، تعداد موجودات زنده پله‌ها کمتر می‌شود، در واقع می‌توان گفت مقدار انرژی انباشته در پله‌های اکوسیستم از پایین به بالا به تدریج کاهش می‌یابد. توجه به این مطلب ، انگیزه اصلی طرح مبحثی تحت عنوان هرمهای اکوسیستم است. اگر در یک اکوسیستم ، موجودات زنده پله اول را یک جا جمع کنیم و بعد موجودات زنده پله‌های دیگر را به همان توالی طبیعی به ترتیب پله‌ها روی هم قرار دهیم، شکل عمومی آنها ، به صورت یک هرم خواهد بود.

اگر گیاهان و حیوانات موجود در اکوسیستم از نظر مدت زمان رشد ، حجم و وزن بدن با همدیگر هماهنگ باشند می‌توان از هرم تعداد ، به عنوان هرم وزن استفاده نمود به این نوع هرم ، هرم وزن زنده یا توده زنده نیز گفته می‌شود. اما شرط اصلی این هرم این است که همه موجودات زنده همه پله‌های آن یکساله باشد اگر بیشتر از این باشد هرم وزن زنده گویایی خود را از دست می‌دهد.

چرا که در اینحالت ، وزن زنده جانداران مختلف در این هرم ، در طول یکسال یکسان نخواهد بود. مثلا وزن زنده مصرف کنندگانی مانند فیل و زرافه ، در یکسال تفاوت فاحشی خواهد داشت. به خاطر همین ، هرم انرژی مطرح گردید که منظور از آن ، محاسبه مقدار انرژی‌ای است که در مدت معینی در هر کدام از پله‌های اکوسیستم ذخیره می‌شود در اینحالت مقدار انرژی انباشته شده در مدت معین مثلا یکسال ، ملاک رسم هرم قرار می‌گیرد.

---

اکوسیستم آب

عوامل غیرزنده

• دما: در اکوسیستمهای آب دما نقش ارزنده‌ای دارد زیرا گرمای ویژه آب زیاد است و می‌تواند به تدریج مقدار زیادی گرما را جذب کند و یا ازدست بدهد. بنابراین موجودات آبزی کمتر از موجودات خشکی‌زی در معرض تغییرات شدید دما قرار می‌گیرند. حیات دراعماق زیاد بستگی به این دارد که مواد غذایی تا چه حد از سطح به آنها برسد. در هر حال جثه جانوران نواحی عمیق کوچک است. در اعماق تاریک اقیانوسها تولید کننده‌ای وجود ندارد و تنها عده کمی مصرف کننده با جثه کوچک دیده می‌شود.
  
  
• گازها: دو گاز مهم و موثر در حیات یعنی O₂ و CO₂ را بررسی می‌کنیم که اکسیژن در آب بسیار کمتر از هواست. مقدار اکسیژن هوا در یک لیتر هوا و در دمای 15 درجه سانتیگراد ، 210 سانتیمتر مکعب است ولی مقدار O₂ در یک لیتر آب شیرین و دمای 15 درجه سانتیگراد 7.2 سانتیمتر مکعب است. که مقدار آن درآب شور به 5.8 سانتیمتر مکعب کاهش می‌یابد. آبزیان با این مقدار کم اکسیژن سازش حاصل کرده‌اند و دستگاه تنفسی آنها قادر است که اکسیژن مورد نیاز بدن را از آب جذب نمایند.
  

  ---

  
  

عوامل زنده اکوسیستم‌های آب

موجودات زنده اکوسیستمهای آب عبارتنداز : تولیدکننده‌ها ، مصرف کننده‌ها و تجزیه کننده‌ها که این موجودات برحسب اینکه اکوسیستم ، آب شور داشته باشد یا آب شیرین فرق خواهد کرد.

• تولیدکنندگان: در آبهای شور یا دریاها فقط فیتوپلانکتونها هستند ولی در آبهای شیرین گیاهان آبی نیز جزء تولیدکنندگان هستند.
  
  
• مصرف کنندگان: عبارتنداز موجوداتی که از فیتوپلانکتونها تغذیه می‌کنند (مثل سخت پوستان) و ماهی‌های کوچکتر و بعد ماهی‌های بزرگتر.
  
  
• تجزیه کنندگان: شامل بعضی باکتریها و قارچها هستند که با تجزیه اجساد جانداران آبزی باعث می‌شوند که چرخه مواد در آب برقرار بماند.

  ---

اکوسیستمهای خشکی

توندرا

آب و هوای سرد دارد و زمین اغلب پوشیده از یخ است و فصل گرما حدود 60 روز است. منطقه وسیع و بی‌درخت حاشیه اقیانوس منجمدشمالی توندرا است و گیاهانی مثل خزه ، گلسنگ ، گیاهان علفی و درختان کوتاه دارد.

---

جنگل

جنگل درختان پهن برگ ، جنگلهای مناطق گرمسیری و جنگل مخروطداران از مهمترین اکوسیستمها محسوب می‌شوند.

---

مرتع

در این منطقه باران نامنظم می‌بارد و بین 18 تا 70 سانتیمتر در سال است. به همین دلیل درختان پایدار نمی‌مانند. درتمام نقاط سطح زمین کم و بیش وجود دارند. گیاهان بیشتر علفی یا درختچه هستند. جانورانی مثل خرگوش ، کانگورو ، روباه ، سنجاب و گرگ دیده می‌شود.

---

بیابان

باران در بیابان سالانه کمتر از 25 سانتیمتر و نامرتب است. رطوبت هوا کم و نور خورشید در روزها شدید است و شبها سرد و تبخیر زیاد است. دراثر باران کم مرتع ممکن است به بیابان تبدیل شود. 1.5 سطح زمین را پوشانده و در اغلب نقاط دنیا وجود دارد مانند کویرمرکزی ایران ، گیاهان این منطقه اغلب یک ساله و یا پایدار و دارای برگها و ساقه ضخیم و گوشتی هستند.

---

چشم انداز بحث

با توجه به اهمیت هر کدام از اعضای یک اکوسیستم خاص در تداوم آن بقای تک تک آنها ضروری و غیر قابل اغماض می‌باشد. اما درجه اهمیت هر یک از این اعضا ، با همدیگر فرق می‌کند. با این وجود ، باید برنامه‌های مربوط به زیست محیطی ، آنچنان در نظر گرفته شود که بقای همه موجودات یک اکوسیستم تضمین گردد.